धेरै मानिस व्यस्त दिनचर्या, कामको चाप वा शौचालयको अभावका कारण पिसाब लाग्दा पनि केही समय रोक्ने गर्छन्। कहिलेकाहीँ पिसाब रोक्नु सामान्य भए पनि बारम्बार वा लामो समयसम्म यस्तो गर्ने बानी स्वास्थ्यका लागि उचित मानिँदैन।
पिसाब लाग्नु शरीरको प्राकृतिक संकेत हो। पिसाब थैली भरिँदै जाँदा मस्तिष्कले पिसाब फेर्नुपर्ने जानकारी दिन्छ। तर, यो संकेतलाई पटकपटक बेवास्ता गर्दा पिसाब थैलीको सामान्य कार्यमा असर पर्न सक्छ। विशेषगरी पिसाब राम्ररी खाली नहुने समस्या भएका व्यक्तिमा संक्रमणलगायतका जटिलताको जोखिम बढ्न सक्छ।
त्यसैले पिसाब लाग्दा लामो समयसम्म रोक्ने बानीबाट बच्नु आवश्यक छ।
कति समयसम्म पिसाब रोक्न सकिन्छ ?
वयस्क व्यक्तिको पिसाब थैलीले सामान्यतया करिब ४०० देखि ६०० मिलिलिटरसम्म पिसाब थाम्न सक्छ। यद्यपि, यो क्षमता व्यक्तिअनुसार फरक हुन सक्छ। पानी पिउने मात्रा, मौसम, शारीरिक गतिविधि, उमेर र स्वास्थ्य अवस्थाले पनि पिसाब लाग्ने समयलाई प्रभाव पार्छन्।
सामान्यतया वयस्कले दिनमा करिब ६–८ पटक पिसाब गर्न सक्छन्। तर, यो सबैका लागि लागू हुने निश्चित संख्या होइन। पिसाब लागेपछि असहज हुने गरी लामो समयसम्म रोकिराख्नु हुँदैन। बारम्बार पिसाब रोक्नेभन्दा शरीरले दिएको संकेतअनुसार शौचालय जानु राम्रो हुन्छ। लामो समयसम्म पिसाब रोक्दा हुन सक्ने ५ समस्या
१. पिसाबको संक्रमण (यूटीआई)
पिसाबको संक्रमण अर्थात् युरिनरी ट्र्याक्ट इन्फेक्सन ९यूटीआई० पिसाब प्रणालीको सामान्य समस्या हो। पिसाब थैली राम्ररी खाली नहुने अवस्था भएमा त्यहाँ पिसाब बाँकी रहन सक्छ, जसले संक्रमणको जोखिम बढाउन सक्छ।
महिलामा पिसाब नली छोटो हुने भएकाले पुरुषको तुलनामा यूटीआईको जोखिम बढी हुन्छ। पिसाब गर्दा पोल्ने, बारम्बार पिसाब लाग्ने, तल्लो पेट दुख्ने र पिसाबमा रगत देखिने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। पिसाब दुर्गन्धित वा धमिलो हुँदैमा संक्रमण भएको निश्चित हुँदैन। लक्षण देखिएमा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुपर्छ।
२. पिसाब थैलीमा समस्या
पिसाब रोक्ने बानीले मात्र सबैको पिसाब थैली कमजोर हुन्छ भन्ने होइन। तर, लामो समयसम्म पिसाब रोकेर बस्ने वा पिसाब थैली अत्यधिक भरिने अवस्था बारम्बार दोहोरिएमा केही व्यक्तिमा पिसाबसम्बन्धी समस्या बढ्न सक्छ।पिसाब गर्न गाह्रो हुने, पिसाबको धार कमजोर हुने वा पिसाब गरिसकेपछि पनि थैली खाली नभएको महसुस हुने समस्या देखिएमा जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ।
३. मिर्गौलामा असर पर्ने जोखिम
सामान्य अवस्थामा कहिलेकाहीँ पिसाब रोक्दैमा मिर्गौला बिग्रिँदैन। तर, पिसाबको बहाव अवरुद्ध हुने वा पिसाब थैली लामो समयसम्म खाली हुन नसक्ने गम्भीर अवस्था भएमा पिसाबको दबाब मिर्गौलासम्म पुग्न सक्छ। यस्तो समस्या लामो समयसम्म उपचार नगरी राख्दा मिर्गौलामा क्षति पुग्न सक्छ। त्यसैले पिसाब गर्न नसक्ने, तल्लो पेट अत्यधिक दुख्ने वा पिसाबसम्बन्धी समस्यासँगै ज्वरो र ढाडको छेउमा दुखाइ हुने अवस्थामा तुरुन्तै स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।
४. पिसाब थैलीमा पत्थरी बन्ने जोखिम
पिसाब थैलीमा पत्थरी बन्नुको एउटा कारण पिसाब राम्ररी खाली नहुनु हो। पिसाब थैलीमा लामो समयसम्म पिसाब बाँकी रहँदा त्यसमा भएका खनिज पदार्थ जम्मा भएर पत्थरी बन्न सक्छन्।
यद्यपि, पिसाब रोक्ने बानीले मात्रै पत्थरी बन्छ भन्ने होइन। पिसाबको बहावमा अवरोध, संक्रमण र अन्य स्वास्थ्य समस्याले पनि यसको जोखिम बढाउन सक्छन्। पिसाब गर्दा दुख्ने, पिसाबमा रगत देखिने वा बारम्बार पिसाब लाग्ने लक्षण देखिएमा चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।
५. पिसाब नियन्त्रणमा कठिनाइ
पिसाब थैली र त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने मांसपेशी तथा स्नायुको कार्यमा विभिन्न कारणले समस्या आउन सक्छ। पिसाब थैली राम्ररी खाली नहुने अवस्थाले पिसाब चुहिने वा बारम्बार पिसाब लाग्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ।
तर, पिसाब रोक्ने बानीले मात्रै यस्तो समस्या हुन्छ भन्ने हुँदैन। मधुमेह, स्नायु प्रणालीसम्बन्धी समस्या, उमेर र अन्य स्वास्थ्य अवस्थाले पनि पिसाब नियन्त्रणमा असर पार्न सक्छन्।
कसलाई पिसाबसम्बन्धी समस्या हुने जोखिम बढी हुन्छ ?
निम्न अवस्थाका व्यक्तिले पिसाबसम्बन्धी समस्यालाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ :
पटकपटक पिसाबको संक्रमण हुने व्यक्ति
गर्भवती महिला
वृद्धवृद्धा
मधुमेह भएका व्यक्ति
स्नायु प्रणालीसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्ति
पिसाबको बहावमा अवरोध वा पिसाब थैली पूर्ण रूपमा खाली नहुने समस्या भएका व्यक्ति
पिसाब थैली स्वस्थ राख्न के गर्ने ?
१. पिसाब लागेपछि शौचालय जाने। कामको व्यस्तताका कारण बारम्बार पिसाब रोक्ने बानी नबसाल्ने।
२. पर्याप्त पानी पिउने। शरीरलाई आवश्यक मात्रामा पानी पिउने। अत्यधिक गर्मी, व्यायाम र शारीरिक गतिविधिअनुसार पानीको आवश्यकता फरक हुन सक्छ।
३. सरसफाइमा ध्यान दिने। विशेषगरी महिलाले शौचालय प्रयोग गरेपछि अगाडिबाट पछाडितर्फ सफा गर्ने बानी अपनाउनु राम्रो हुन्छ।
४. क्याफिनको सेवनमा ध्यान दिने। चिया, कफी तथा अन्य क्याफिनयुक्त पेय पदार्थले केही व्यक्तिमा पिसाब लाग्ने मात्रा वा पटक बढाउन सक्छन्। यस्तो समस्या भए सेवन घटाउन सकिन्छ।
५. पिसाबसम्बन्धी समस्या बेवास्ता नगर्ने। पिसाब गर्दा पोल्ने, पिसाब रोक्न नसक्ने, धार कमजोर हुने वा थैली खाली नभएको महसुस हुने समस्या बारम्बार देखिएमा जाँच गराउनेस्।
कहिले चिकित्सककहाँ जाने ?
पिसाब गर्दा पोल्ने, बारम्बार पिसाब लाग्ने वा तल्लो पेट दुख्ने समस्या भएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। पिसाबसम्बन्धी समस्यासँगै ज्वरो, काम्ने, बान्ता वा ढाडको छेउमा दुखाइ भएमा शीघ्र स्वास्थ्य जाँच आवश्यक हुन्छ।
पिसाब लागे पनि बिल्कुलै गर्न नसक्ने र तल्लो पेट अत्यधिक दुख्ने वा फुल्ने अवस्था भएमा आकस्मिक उपचार लिनुपर्छ। कहिलेकाहीँ पिसाब रोक्नु र नियमित रूपमा लामो समयसम्म रोकिराख्नु फरक कुरा हुन्। पिसाब रोक्ने बानीले मात्रै सबैमा गम्भीर समस्या निम्त्याउँदैन, तर पिसाब थैली राम्ररी खाली नहुने वा अन्य स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिमा जटिलता बढ्न सक्छ। त्यसैले शरीरको संकेतलाई बेवास्ता नगर्नुहोस् र पिसाबसम्बन्धी समस्या देखिएमा समयमै स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुहोस्।
-1791614100.jpeg)
-1784798541.jpg)
