काठमाडौं । नेपालीको भान्सामा गहुँको रोटी पुरानो र नियमित खानेकुरामध्ये एक हो। बिहानको खाजा होस् वा बेलुकाको खाना, धेरै परिवारमा गहुँको रोटी दैनिक आहारको हिस्सा बनेको छ। गहुँमा कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, फाइबरलगायत विभिन्न पोषक तत्त्व पाइन्छन्। त्यसैले सन्तुलित मात्रामा गहुँजन्य खानेकुरा स्वास्थ्यका लागि उपयोगी मानिन्छ।
तर पछिल्लो समय गहुँको रोटीले पाचन प्रणालीमा असर गर्छ कि गर्दैन भन्ने विषयमा चर्चा बढेको छ। विशेषगरी ग्लुटेनप्रति संवेदनशील व्यक्तिमा गहुँजन्य खानेकुरा खाँदा पेट फुल्ने, ग्यास, अपचलगायत समस्या देखिन सक्छ। यही कारण केही मानिसले केही समय गहुँबाट टाढा रहने अभ्याससमेत गर्न थालेका छन्।
तर गहुँ सबैका लागि हानिकारक हुन्छ भन्ने होइन। गहुँ छोड्दा देखिने प्रभाव व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्था, खानपान र गहुँप्रतिको संवेदनशीलतामा निर्भर हुन्छ।
पेट फुल्ने र ग्यासको समस्या कम हुन सक्छ
गहुँ खाएपछि पेट फुल्ने, ग्यास हुने वा अपच हुने समस्या केही व्यक्तिमा देखिन सक्छ। विशेषगरी ग्लुटेनप्रति संवेदनशीलता भएका व्यक्तिमा यस्तो समस्या बढी हुन सक्छ। यदि गहुँजन्य खानेकुरा नै यस्तो समस्याको कारण बनेको छ भने केही समय गहुँ नखाँदा पेट फुल्ने तथा पाचनसम्बन्धी समस्या कम भएको महसुस हुन सक्छ। तर यस्तो सुधार हुँदैमा सबै समस्या गहुँकै कारण भएको निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।
तौल व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्न सक्छ
गहुँको रोटीमा कार्बोहाइड्रेट पाइन्छ। तर रोटी आफैँले तौल बढाउने वा घटाउने भन्ने हुँदैन। दैनिक कति रोटी खाने, त्यससँग के खाने र समग्र खानाबाट कति क्यालोरी प्राप्त हुन्छ भन्ने कुराले तौलमा बढी प्रभाव पार्छ। गहुँको रोटीको सट्टा कोदो, रागी, ज्वारजस्ता अन्नलाई आहारमा समावेश गर्दा फाइबर तथा अन्य पोषक तत्त्वको मात्रा बढाउन सकिन्छ। तर तौल घटाउन गहुँ पूर्ण रूपमा छोड्नैपर्छ भन्ने छैन। सन्तुलित आहार र नियमित शारीरिक गतिविधि बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।
रक्तचिनी नियन्त्रणमा ध्यान दिन सकिन्छ
गहुँमा कार्बोहाइड्रेट हुन्छ, जुन पाचनपछि ग्लुकोजमा परिणत हुन्छ। त्यसैले गहुँको रोटी कति मात्रामा खाने भन्ने कुरा मधुमेह भएका व्यक्तिका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ। गहुँ हटाएर मात्र रक्तचिनी नियन्त्रण हुन्छ भन्ने होइन। रोटीको मात्रा, त्यससँग खाइने तरकारी, दाल वा प्रोटिनयुक्त खानेकुरा, शारीरिक गतिविधि र औषधिको नियमित प्रयोगले पनि रक्तचिनी व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
शरीरमा ऊर्जा बढेको महसुस हुन सक्छ
केही व्यक्तिले गहुँजन्य खानेकुरा कम गरेपछि पेट हलुका भएको र ऊर्जा बढेको महसुस गर्न सक्छन्। यसको कारण गहुँ मात्र नहुन सक्छ। खानामा प्रशोधित कार्बोहाइड्रेटको मात्रा घट्नु, तरकारी, दाल, फलफूल तथा अन्य पौष्टिक खानेकुराको मात्रा बढ्नुले पनि यस्तो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। त्यसैले गहुँ छोड्दैमा शरीरमा ऊर्जा बढ्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा समग्र खानपानमा ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।
छालामा सुधार आउँछ ?
गहुँ वा ग्लुटेन हटाउँदा छालामा सुधार हुने दाबी पनि सुनिन्छ। तर यसको प्रभाव सबैमा समान हुँदैन। ग्लुटेनसँग सम्बन्धित निश्चित स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिमा केही लक्षण कम हुन सक्छन्। तर सामान्य व्यक्तिले गहुँ छोड्दैमा डन्डीफोर वा अन्य छालाको समस्या हट्छ भन्ने प्रमाण पर्याप्त छैन।
एक महिनासम्म गहुँ नखाँदा के गर्ने ?
यदि गहुँले आफूलाई असर गरेको शंका छ भने चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाहमा केही समय आहारमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गहुँ हटाउँदा त्यसको स्थानमा कोदो, रागी, ज्वार, मकै, चामललगायत विभिन्न अन्नलाई सन्तुलित रूपमा समावेश गर्न सकिन्छ। तर गहुँ हटाउँदा शरीरलाई आवश्यक फाइबर, भिटामिन तथा खनिज प्राप्त हुने गरी अन्य पौष्टिक खानेकुरा पनि खानुपर्छ। केवल रोटी हटाएर प्रशोधित वा अत्यधिक चिल्लो खानेकुरा बढाउनु भने फाइदाजनक हुँदैन।
सबैले गहुँको रोटी छोड्नुपर्छ त ?
पर्दैन। गहुँको रोटी स्वस्थ व्यक्तिका लागि सन्तुलित आहारको हिस्सा हुन सक्छ। गहुँमा समस्या देखिने व्यक्तिले मात्र आफ्नो लक्षण र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार चिकित्सकीय सल्लाह लिनु उचित हुन्छ। विशेषगरी सेलियाक रोग, ग्लुटेन संवेदनशीलता वा गहुँसँग सम्बन्धित एलर्जीको शंका भए आफैँले लामो समय गहुँ बन्द गर्नुभन्दा चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ।
अन्ततः स्वस्थ रहन कुनै एक खाद्य पदार्थलाई पूर्ण रूपमा दोष दिनुभन्दा सन्तुलित आहार, पर्याप्त फाइबर, मौसमी फलफूल–तरकारी, पर्याप्त पानी र नियमित शारीरिक गतिविधिमा ध्यान दिनु महत्वपूर्ण हुन्छ।
-1788763927.jpg)
-1788763927.jpg)
-1787551664.jpg)
-1784798541.jpg)
