फिल्म हेर्दा होस् वा किताब पढ्दा, कसैसँग कुराकानी गर्दा होस् वा अरूको दुःख देख्दा, कतिपय मानिसको आँखामा सहजै आँसु भरिन्छ। भावनात्मक दृश्यले उनीहरूको मन छिट्टै छुन्छ। अरूको पीडा सुन्दा, कसैको दुःख देख्दा वा मन छुने घटना सम्झँदा पनि उनीहरू भावुक हुन्छन्।
यस्ता व्यक्तिलाई समाजमा धेरैजसो भावुक, कमजोर मन भएका वा सानो कुरामै रुने मानिसका रूपमा चित्रण गरिन्छ। विशेषगरी पुरुष रोएको देख्दा ‘केटा भएर पनि रुन्छन् ररु’ भन्ने प्रश्न गरिन्छ। महिलाले आँसु झार्दा भने उनीहरूलाई सम्झाउने वा सान्त्वना दिने प्रयास गरिन्छ। यसरी रुनुलाई कतिपय अवस्थामा कमजोरीसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
तर भावनात्मक भएर रुनु आफैँमा कमजोरीको संकेत होइन। मानिसले भावना कसरी अनुभव गर्छन् र कसरी व्यक्त गर्छन् भन्ने कुरा व्यक्तिअनुसार फरक हुन्छ। कसैले आफ्नो दुःख शब्दमार्फत व्यक्त गर्छन् भने कसैको भावना आँसुका रूपमा बाहिर आउँछ।
किन भावनात्मक कुरा गर्दा आँसु आउँछ?
मानिसको भावनात्मक प्रतिक्रिया उसको स्वभाव, अनुभव, परिस्थिति र मनस्थितिसँग सम्बन्धित हुन्छ। कुनै घटनाले एक व्यक्तिलाई सामान्य प्रभाव पार्न सक्छ भने त्यही घटनाले अर्को व्यक्तिलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्न सक्छ।
फिल्मका दुःखद दृश्य, कसैको संघर्षको कथा, परिवारसँग जोडिएका सम्झना वा अरूको पीडाले भावुक बनाउनु स्वाभाविक हो। विशेषगरी अरूको भावना र अनुभवलाई गहिरोसँग बुझ्ने व्यक्तिले त्यस्ता घटनाप्रति तीव्र प्रतिक्रिया जनाउन सक्छन्।
यद्यपि, भावुक भएर रुने सबै व्यक्तिको स्वभाव एउटै हुन्छ भन्ने होइन। कोही खुसी हुँदा रुन्छन्, कोही दुःखमा, त कोही लामो समयदेखि मनमा दबाएर राखेका भावना व्यक्त हुँदा रुन्छन्। निद्राको कमी, थकान, तनाव र जीवनमा भइरहेका परिवर्तनले पनि भावनात्मक प्रतिक्रियालाई प्रभाव पार्न सक्छन्।
रुनु कमजोरी होइन
हाम्रो समाजमा विशेषगरी पुरुषले आफ्नो भावना लुकाउनुपर्छ भन्ने धारणा अझै पाइन्छ। पुरुष रोएमा कमजोर भएको, आफ्नो समस्या सम्हाल्न नसकेको वा साहस नभएको व्यक्तिका रूपमा हेरिने डर हुन्छ। यही कारण कतिपय पुरुषले दुःख लाग्दा पनि आँसु रोक्ने प्रयास गर्छन्।
तर रुनु महिला वा पुरुषमध्ये कुनै एक लिङ्गसँग मात्र सम्बन्धित व्यवहार होइन। मानिसले दुःख, पीडा, खुसी वा तनाव अनुभव गर्दा आँसु आउन सक्छ। भावना व्यक्त गर्ने तरिका फरक हुन सक्छ, तर त्यसका आधारमा कसैलाई कमजोर ठहर गर्नु उचित हुँदैन।
भावुक भएर रुनु भनेको हरेक अवस्थामा व्यक्ति अरूभन्दा बढी संवेदनशील, दयालु वा असल हुन्छ भन्ने प्रमाण पनि होइन। व्यक्तिको स्वभाव र व्यवहारलाई बुझ्न उसको समग्र आचरण हेर्नुपर्छ। तर आँसु झारेकै कारण कसैलाई कमजोर ठान्नु गलत हो।
रुँदा मन हलुका हुन्छ?
धेरै मानिसले रोइसकेपछि मन हलुका भएको अनुभव सुनाउँछन्। यसको कारण रुनुका क्रममा व्यक्तिले दबाएर राखेका भावनालाई बाहिर निकाल्ने अवसर पाउनु हुन सक्छ। दुःख, निराशा वा तनावका बेला आँसु आउनु शरीर र मनको स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो।
तर सबैलाई रुँदा राहत मिल्छ भन्ने हुँदैन। कोही रोएपछि सहज महसुस गर्छन् भने कसैलाई झन् दुःखी वा थकित महसुस हुन सक्छ। रुनुको प्रभाव व्यक्तिको अवस्था, परिस्थिति र उसले प्राप्त गर्ने सामाजिक सहयोगमा पनि निर्भर हुन्छ।
तनावको समयमा आफ्ना भावना व्यक्त गर्नु, विश्वासिलो व्यक्तिसँग कुरा गर्नु, पर्याप्त आराम गर्नु र आवश्यक परे मनोपरामर्श लिनु उपयोगी हुन सक्छ। रुनुलाई तनाव हटाउने एक मात्र वा सबैभन्दा प्रभावकारी उपायका रूपमा लिनु भने उचित हुँदैन।
भावना दबाएर राख्दा के हुन्छ?
मनमा लागेको कुरा सधैँ लुकाउने, दुःख व्यक्त नगर्ने वा अरूले के भन्लान् भन्ने डरले आफ्ना भावना दबाइरहने बानीले कतिपय व्यक्तिलाई थप तनाव महसुस गराउन सक्छ। आफ्नो समस्या कसैसँग साझा गर्न नसक्दा एक्लोपन पनि बढ्न सक्छ।
तर भावना दबाएकै कारण निश्चित रूपमा कुनै रोग लाग्छ भन्न मिल्दैन। मानसिक स्वास्थ्यमा तनावसँगै जीवनका अनुभव, सामाजिक सम्बन्ध, शारीरिक स्वास्थ्य र अन्य धेरै पक्षले प्रभाव पार्छन्। त्यसैले दुःख लागेको बेला आफूलाई रुनबाट रोक्नैपर्छ भन्ने छैन। त्यस्तै, रुन मन नलागे पनि जबर्जस्ती रुनुपर्ने आवश्यकता हुँदैन। आफ्ना भावनालाई पहिचान गर्ने र स्वस्थ तरिकाले व्यक्त गर्न सक्ने क्षमता महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
कहिले ध्यान दिनुपर्छ?
भावुक हुनु वा कहिलेकाहीँ रुनु सामान्य हो। तर कुनै स्पष्ट कारणबिना बारम्बार रुन मन लाग्ने, लामो समयसम्म उदास रहने, दैनिक काम गर्न कठिन हुने, निद्रा वा भोकमा परिवर्तन आउने अथवा पहिले मन पर्ने गतिविधिमा रुचि हराउनेजस्ता समस्या देखिएमा त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
यस्ता लक्षण लगातार रहिरहेमा स्वास्थ्यकर्मी वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ। रुनु मात्रै मानसिक रोगको लक्षण होइन, तर अन्य लक्षणसँगै देखिएमा त्यसको कारण बुझ्न आवश्यक हुन सक्छ।
याद राख्नुहोस्, आँसु झर्नु कमजोरीको प्रमाण होइन। महिला होस् वा पुरुष, हरेक व्यक्तिलाई भावना अनुभव गर्ने र व्यक्त गर्ने अधिकार छ। भावुक व्यक्तिलाई उपहास गर्नुको सट्टा उनीहरूको कुरा सुन्ने, भावना बुझ्ने र आवश्यक पर्दा साथ दिने व्यवहारले मानसिक स्वास्थ्यप्रति सकारात्मक वातावरण बनाउन मद्दत गर्छ।
नोट : यो सामग्री सामान्य जनचेतनाका लागि हो। भावनात्मक समस्या लामो समयसम्म रहिरहेमा वा दैनिक जीवनमा असर पारेमा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुहोस्।
-1784798541.jpg)
