स–साना बच्चा (विशेषगरी नवजात शिशु वा केही महिनासम्मका) ले बान्ता गर्दा मुखसँगै नाकबाट पनि दूध निस्कनु सामान्य देखिने घटना हो। यसको मुख्य कारण बच्चाको शरीरको बनोट (anatomy) र पाचन प्रणालीको अपरिपक्वता हो।
प्रमुख कारणहरू
नाक र घाँटीको प्रत्यक्ष जोड
- मुखको पछाडिको भाग (pharynx) बाट नाकको पछाडिको भाग (nasopharynx) सम्मको बाटो एउटै हुन्छ।
- वयस्कमा जस्तै बच्चामा पनि यो बाटो छुट्टै भए पनि तिनीहरूको स्नायु नियन्त्रण र “भ्याल्भ” (soft palate) अझ कमजोर हुन्छ।
- बान्ता गर्दा दूध जोरले बाहिर आउँदा नाकतिर फर्किन सक्छ।
लोअर इसोफेजियल स्पिन्क्टरको कमजोरी (Reflux tendency)
- पेट र घाँटीको बीचको भ्याल्भ अझ मजबुत नहुँदा दूध सजिलै माथि आउँछ।
- दूधको दबाब बढी हुँदा मुखबाट मात्र नभई नाकतिर पनि निस्कन्छ।
सुत्दा वा खुवाउने तरिका
- दूध खुवाएपछि तुरुन्तै सुताउँदा वा बच्चाको टाउको पर्याप्त उठाइएको नहुँदा दूध पछाडि फर्किने सम्भावना बढ्छ।
कहिले सामान्य हुन्छ
- बच्चाले दूध खाएपछि अलि बान्ता गर्दा सानो मात्रामा नाकबाट दूध आउनु धेरैजसो अवस्थामा सामान्य हुन्छ।
- बच्चा सामान्य रूपमा सास फेर्दैछ, तौल बढ्दैछ, र बारम्बार अत्यधिक निस्केको छैन भने चिन्ता लिनु पर्दैन।
चिकित्सकलाई कहिले देखाउने ?
- बारम्बार, ठूलो मात्रामा नाक र मुखबाट दूध आउँछ।
- बच्चा बान्ता गर्दा निलो (blue) देखिन्छ, सास फेर्न गाह्रो हुन्छ।
- बान्ता हरियो/पहेँलो (पित्त) जस्तो छ, रगत मिसिएको छ।
- तौल बढ्न छोड्छ वा कम हुन्छ।
घरमा ध्यान दिने उपाय
- दूध खुवाएपछि कम्तिमा १५–२० मिनेटसम्म बच्चालाई काँधमा सिधा राखेर डकार दिलाउने।
- खुवाउँदा टाउको अलि माथि राख्ने।
- बारम्बार सानो मात्रामा दूध खुवाउने (एकैपटक धेरै नखुवाउने)।
नाक र मुखको भित्री जोड र पाचन प्रणालीको अपरिपक्वताका कारण बच्चाले बान्ता गर्दा दूध नाकबाट आउनु प्रायः सामान्य हुन्छ। तर श्वास रोकिने, लगातार धेरै बान्ता हुने वा हरियो/रगत देखिने जस्ता लक्षण भए तुरुन्त बालरोग विशेषज्ञलाई देखाउनु पर्छ।
-1793514539.jpeg)
-1793334729.jpg)
-1784798541.jpg)
