काठमाडौँ । बच्चालाई समयमै खोप लगाउनु उसको स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । तर खोप लगाएपछि केही सामान्य समस्या र लक्षण देखिन सक्छन्, जसले धेरै अभिभावकलाई चिन्तित बनाउने गर्छ । चिकित्सकहरूका अनुसार कुन लक्षण सामान्य हो र कुन अवस्थामा तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ भन्ने जानकारी अभिभावकलाई हुन जरुरी छ ।
खोप लगाएपछि ध्यान दिनुपर्ने महत्वपूर्ण कुराहरू :
१. बच्चालाई आराम दिने :
खोप लगाएपछि बच्चा चिडचिडा हुने वा धेरै रोइरहने गर्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा बच्चालाई धेरै काखमा राख्ने, माया गर्ने र पर्याप्त आराम गर्न दिनु उपयुक्त हुन्छ ।
२. खोप लगाएको ठाउँको हेरचाह :
सुई लगाएको ठाउँ हल्का सुन्निनु वा दुख्नु सामान्य हो । त्यो ठाउँ निचोर्ने, मालिस गर्ने वा धेरै छोइरहने गर्नु हुँदैन । आवश्यक परे सफा चिसो कपडाले हल्का सेक दिन सकिन्छ ।
३. ज्वरो आएमा :
हल्का ज्वरो आउनु सामान्य प्रतिक्रिया हो । बच्चालाई हल्का कपडा लगाइदिनुका साथै प्रशस्त तरल पदार्थ दिनुपर्छ । धेरै ज्वरो आएमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार प्यारासिटामोल दिन सकिने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।
४. स्तनपान तथा खाना :
सानो बच्चालाई बारम्बार दूध खुवाउनुपर्छ । ठूलो बच्चालाई प्रशस्त पानी तथा झोलिलो पदार्थ दिनु राम्रो मानिन्छ ।
कुन खोपपछि कस्ता लक्षण देखिन सक्छन् ?
बीसीजी खोप :
लगाएको ठाउँमा सानो फोका वा घाउ आउन सक्छ । पछि सानो दाग बस्नु सामान्य प्रक्रिया हो ।
डीपीटी / पेन्टाभ्यालेन्ट खोप :
ज्वरो आउने, सुई लगाएको ठाउँ दुख्ने वा सुन्निने तथा बच्चा धेरै रोइरहने समस्या देखिन सक्छ ।
दादुरा खोप :
खोप लगाएको पाँचदेखि सात दिनपछि हल्का ज्वरो आउने वा शरीरमा साना दाग देखिन सक्छ ।
पोलियो खोप :
सामान्यतया कुनै ठूलो समस्या नदेखिए पनि कहिलेकाहीँ हल्का ज्वरो आउन सक्छ ।
यी लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा जानुहोस् :
- १०१ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी ज्वरो आउने
- बच्चा तीन घण्टाभन्दा बढी लगातार रोइरहने
- अत्यन्त सुस्त हुने वा प्रतिक्रिया नदिने
- धेरै बान्ता हुने
- झट्का आउने
- सास फेर्न गाह्रो हुने
- खोप लगाएको ठाउँ अत्यधिक रातो, सुन्निएको वा पस आउने
- अनुहार सुन्निने वा एलर्जी जस्तो प्रतिक्रिया देखिने
चिकित्सकहरूले खोप कार्ड सुरक्षित राख्न, अर्को खोपको मिति नबिर्सन तथा नेपाल सरकारको राष्ट्रिय खोप तालिकाअनुसार नियमित खोप लगाउन पनि अभिभावकलाई आग्रह गरेका छन् ।
